Rzaz piły tarczowej a uzysk: ile kosztuje 1 mm w tartaku

Rzaz (kerf) to „podatek” płacony przy każdym cięciu. Na pojedynczej desce wygląda niegroźnie, ale na wielopile – gdzie robisz wiele cięć i duży wolumen – 0,5–1,0 mm różnicy potrafi przełożyć się na zauważalne m³ w skali tygodnia.

Kluczowe: liczy się rzeczywisty rzaz w pracy, a nie tylko nominal z katalogu.

1) Co składa się na rzeczywisty rzaz

W praktyce „rzaz” to nie tylko grubość tarczy:

• grubość korpusu (płyty) + szerokość zębów/rozwierania,
• bicie/promieniowanie tarczy i luzy,
• stabilność posuwu (materiał „tańczy” = rzaz rośnie),
• stan ostrzenia i przegrzewanie.

Dlatego dwa tartaki mogą mieć różne wyniki nawet na „tej samej” tarczy.

2) Prosty wzór: ile m³ tracisz na rzazie

Najprostszy model (wystarcza do decyzji biznesowej):

Strata m³ = rzaz [m] × grubość materiału [m] × długość [m] × liczba cięć

Jeśli obrabiasz wiele desek:

Strata m³/dzień = rzaz × grubość × długość × (cięcia/deskę) × (deski/dzień)

Uwaga: przy rozkroju na N elementów zwykle masz ~N-1 cięć (bez dodatkowych cięć „na krawędź”, zależnie od procesu).

Przykład (różnica rzazu)

Załóżmy:

• różnica rzazu: 0,8 mm (np. 4,0 mm vs 3,2 mm) = 0,0008 m
• grubość: 25 mm = 0,025 m
• długość: 3,0 m
• 4 cięcia na deskę
• 1200 desek/dzień

0,0008 × 0,025 × 3 × 4 × 1200 = 0,288 m³/dzień

Jeśli pracujesz 5 dni w tygodniu, to ~1,44 m³/tydzień z samej różnicy 0,8 mm – i to przy dość „zwykłych” parametrach.

3) Kiedy schodzenie z rzazem ma sens (a kiedy jest pułapką)

Ma sens, gdy:

• masz stabilny posuw i docisk (materiał nie „pływa”),
• masz dobre odciągi (mniej przegrzewania i problemów z jakością),
• utrzymujesz geometrię i ostrzenie (rzaz w praktyce jest powtarzalny),
• wolumen i liczba cięć są duże.

Jest pułapką, gdy:

• próbujesz „uratować uzysk” cienką tarczą przy niestabilnym wejściu,
• masz losowy offset/kąt deski przed wielopiłą (straty są wtedy większe niż 0,5 mm rzazu),
• jakość cięcia spada i wracają docinki/reklamacje.

W wielu liniach najpierw warto ustabilizować referencję wejścia (offset + kąt), a dopiero potem walczyć o ułamki milimetra na rzazie.

4) Jak szybko sprawdzić, jaki masz rzaz „na produkcji”

• Weź próbkę po cięciu i zmierz szerokość ubytku/kerfu na materiale (najlepiej na kilku deskach).
• Sprawdź, czy rzaz rośnie przy trudniejszym materiale (mokra, krzywa, z oflisami).
• Porównaj wynik między zmianami/operatorami.

Jeśli rzaz „pływa”, to znak, że problemem może być stabilność posuwu, stan prowadzeń, docisk albo wejście materiału.

5) Powiązane tematy, które zwykle dają większy efekt niż sam rzaz

• Jak liczyć uzysk i znaleźć wąskie gardło: /pl/blog/jak-liczyc-uzysk-z-klody-i-tarcicy/
• Jak zmniejszyć odpady na oflisach: /pl/blog/jak-zmniejszyc-odpad-na-oflisach/
• Automatyczne ustawianie desek przed wielopiłą (stabilny offset/kąt): /pl/blog/maszyna-centrujaca-deski-przed-wielopila/

Jeśli chcesz policzyć, czy zmiana rzazu ma sens przy Twoich wolumenach i rozkrojach, odezwij się: /pl/contact/.