Jak zwiększyć uzysk w tartaku: gdzie ucieka pieniądz i co poprawić w pierwszej kolejności

W tartaku uzysk nie ucieka w jednym miejscu. Zwykle jest to suma małych strat: 1–2 mm „zjedzone” przez złe wejście na wielopiłę, dodatkowy odpad na oflisach, nieoptymalny rozkrój, za gruby rzaz i przestoje, których nie widać w Excelu. Problem w tym, że te milimetry liczą się na koniec miesiąca w m³ i w pieniądzu.

Ten artykuł jest praktyczną mapą: gdzie najczęściej tracisz uzysk, jak to policzyć i co daje najszybszy efekt bez wymiany całej linii.

1) Najpierw ustal, co rozumiesz przez „uzysk” (i licz to konsekwentnie)

Zanim zaczniesz optymalizację, wybierz jedną, stałą definicję:

• uzysk z kłody (log recovery): ile m³ tarcicy wychodzi z m³ kłód,
• uzysk na etapie wielopiły: ile m³ produktu wychodzi z m³ desek na wejściu,
• uzysk sprzedażowy: ile m³ klasy A/B sprzedajesz z m³ wejścia (najbardziej biznesowe).

Praktyka: wybierz 1–2 metryki i licz je tydzień po tygodniu. Jeśli nie masz jeszcze schematu pomiaru, zacznij od: /pl/blog/jak-liczyc-uzysk-z-klody-i-tarcicy/.

2) Gdzie najczęściej „ucieka” uzysk w produkcji

Poniżej lista punktów, które w praktyce robią różnicę. Nie wszystkie naraz – ale zwykle 2–3 z nich odpowiadają za większość strat.

Oflisy i nieregularna geometria materiału

• nieobrzynana deska z oflisami wchodzi raz „lepszą stroną” do dołu, raz do góry,
• układ oflisów zmienia się z deski na deskę,
• przy losowym ustawieniu łatwo „przestrzelić” rozkrój i oddać materiał w odpad.

Więcej o ograniczaniu odpadu na oflisach: /pl/blog/jak-zmniejszyc-odpad-na-oflisach/.

Złe ustawienie deski przed wielopiłą (offset i kąt)

To klasyk: deska wchodzi przesunięta i/lub pod kątem. Nawet gdy piły są ustawione idealnie, rozkrój jest gorszy, bo referencja jest losowa.

To jest też obszar, gdzie najłatwiej zrobić „delikatny upgrade” – o tym niżej.

Nieoptymalny rozkrój pod zadane szerokości

Jeśli na zmianie nie masz jasnego zestawu szerokości (priorytet + wariant awaryjny), decyzje „na oko” zwykle kosztują uzysk.

Praktyczne zasady rozkroju pod wielopiłę: /pl/blog/optymalizacja-rozkroju-desek-i-tarcicy/.

Rzaz i stan piły

Rzaz to „podatkowa” szerokość odpadu na każdym cięciu. Przy wielopile i dużym wolumenie 1 mm robi realne m³. Jak to policzyć i co z tym robić: /pl/blog/rzaz-pily-tarczowej-a-uzysk/.

Niestabilny posuw / luz na prowadzeniu

Luz prowadnic, niestabilny docisk, materiał „pływa” – efekt to:

• gorsza powtarzalność szerokości,
• potrzeba większych naddatków,
• więcej odpadu.

Przestoje i przezbrojenia

Przestoje nie zmniejszają uzysku procentowo, ale zabijają TCO: koszt m³ rośnie, bo stały koszt pracy i energii rozkładasz na mniej produktu.

3) „Ile tracę na złym ustawieniu?” – szybkie liczenie w 3 krokach

Nie musisz zaczynać od skomplikowanych systemów. Wystarczy prosta próba:

1. Weź próbkę, np. 200 desek z produkcji (zwykły dzień).
2. Zmierz, ile średnio tracisz na szerokości przez złe wejście (np. dodatkowe 1–3 mm odpadu albo brak „domknięcia” rozkroju).
3. Przelicz to na objętość:

Strata m³/dzień = (średnia strata szerokości w m) × (grubość w m) × (długość w m) × (liczba desek/dzień).

Przykład (na zimno): 2 mm straty szerokości, deska 25 mm, długość 3 m, 1500 desek/dzień:

0,002 × 0,025 × 3 × 1500 = 0,225 m³/dzień.

To jest tylko jedna, mała strata. W realu dochodzi jeszcze odpad na oflisach i skutki losowego kąta.

4) Jak zmniejszyć odpad na oflisach (bez wymiany wielopiły)

Kilka praktycznych zasad, które działają w tartakach:

• Ustal cel rozkroju na zmianę: jakie szerokości są priorytetem (np. 100/120/150), a jakie „awaryjne”.
• Rozdziel materiał: inne reguły dla prostych desek, inne dla krzywych/niestabilnych.
• Nie walcz z każdą sztuką ręcznie: tam, gdzie materiał jest losowy, kluczowa jest powtarzalność decyzji.

W praktyce największy zysk daje uzyskanie powtarzalnej referencji przed piłami – czyli stabilne ustawienie deski (offset + kąt).

Więcej: /pl/blog/jak-zmniejszyc-odpad-na-oflisach/ oraz /pl/blog/optymalizacja-rozkroju-desek-i-tarcicy/.

5) Najszybszy upgrade: ustawianie desek przed wielopiłą (tu wchodzimy my)

Jeżeli wielopiła jest sprawna, a uzysk „ucieka”, bardzo często problem jest przed wielopiłą:

• deska wchodzi przesunięta,
• wchodzi pod kątem,
• operator koryguje ręcznie „na oko”.

xception.io dostarcza przemysłowy moduł automatycznego pozycjonowania desek przed wielopiłą:

• lokalizuje deskę na podajniku (pozycja i kąt),
• oblicza najlepsze ustawienie dla zadanych szerokości i rozstawu pił,
• ustawia deskę (centrowanie + korekta kąta) w czasie rzeczywistym,
• działa jako retrofit do istniejącej linii.

Zobacz opis rozwiązania: /pl/solution/
I artykuł techniczny o maszynie: /pl/blog/maszyna-centrujaca-deski-przed-wielopila/
Kontakt i audyt linii: /pl/contact/

6) Checklista: co zrobić w 7 dni, żeby odzyskać uzysk

1. Ustal definicję uzysku i zacznij ją liczyć tydzień do tygodnia.
2. Zmierz straty na szerokości wynikające z losowego ustawienia (offset/kąt).
3. Sprawdź odpad na oflisach: czy jest powtarzalny, czy „pływa” w zależności od operatora.
4. Policz wpływ rzazu na m³ i na koszt.
5. Zidentyfikuj jedno „wąskie gardło” przed wielopiłą i popraw referencję wejścia.

Podsumowanie

Uzysk w tartaku to nie teoria – to suma decyzji na metrze przed piłami. Jeśli chcesz więcej m³ z tego samego surowca, zacznij od pomiaru strat, a potem od stabilizacji ustawienia deski przed wielopiłą. To zwykle najszybsza droga do realnego ROI.