Jak liczyć uzysk z kłody i z tarcicy w tartaku (wzory + przykład)

Jeśli chcesz realnie zwiększyć uzysk, najpierw musisz go liczyć tak samo co tydzień. Najczęstszy błąd to mieszanie definicji: raz liczysz z kłody, raz „na wielopile”, a na koniec porównujesz liczby, które nie są porównywalne.

Poniżej masz prosty zestaw metryk i wzorów, które działają w praktyce (w m³), plus checklistę pomiaru.

1) Trzy definicje uzysku, które warto rozdzielić

A) Uzysk z kłody (log recovery)

Odpowiada na pytanie: ile tarcicy wychodzi z m³ kłód.

Wzór: Uzysk z kłody [%] = (m³ tarcicy / m³ kłód) × 100

Tego używasz, gdy chcesz ocenić „górę procesu” (przerób kłód, piła główna, obrzynanie, klasyfikacja).

B) Uzysk na etapie wielopiły / obrzynania (stage yield)

Odpowiada na pytanie: ile produktu wychodzi z m³ materiału, który wchodzi na wielopiłę.

Wzór: Uzysk na wielopile [%] = (m³ produktu po wielopile / m³ desek na wejściu) × 100

To jest metryka, która najszybciej pokazuje straty z:

• losowego ustawienia deski (offset/kąt),
• odpadów na oflisach,
• kerfu (rzazu) przy dużej liczbie cięć,
• niestabilnego posuwu.

C) Uzysk sprzedażowy (grade/value yield)

Odpowiada na pytanie: ile sprzedawalnego m³ w klasie A/B masz z wejścia.

Wzór (przykład): Uzysk sprzedażowy [%] = (m³ sprzedane A+B / m³ wejścia) × 100

To jest metryka najbardziej „biznesowa”, bo uwzględnia jakość, reklamacje i docinki.

2) Przykład: te same dane, różne wnioski

Załóżmy tydzień produkcji:

• wejście: 100 m³ kłód,
• po pierwszym etapie: 55 m³ desek nieobrzynanych,
• po wielopile: 48 m³ produktu.

Wtedy:

• uzysk z kłody = 55 / 100 = 55%,
• uzysk na wielopile = 48 / 55 = 87,3%,
• uzysk „kłoda → produkt” = 48 / 100 = 48%.

W praktyce te trzy liczby odpowiadają na trzy różne pytania. Jeśli wahania są głównie w uzysku na wielopile, to szukasz problemu w ostatnich metrach linii (wejście, ustawienie, odpady, rzaz), a nie w kłodach.

3) Jak to mierzyć w realnym tartaku (checklista)

1. Ustal zakres: liczysz tydzień, zmianę, czy konkretną partię surowca?
2. Ustal jednostkę: m³ (najczęściej) i trzymaj ją konsekwentnie.
3. Zdefiniuj „m³ wejścia”:
   • czy to m³ kłód z przyjęcia,
   • czy m³ desek na wejściu wielopiły,
   • czy m³ po suszeniu/struganiu?
4. Zdecyduj: nominalne czy rzeczywiste wymiary:
   • nominalne ułatwia raportowanie,
   • rzeczywiste lepiej pokazuje straty technologiczne,
   • ważne: wybierz jedno i nie mieszaj.
5. Rozdziel asortyment: inne uzyski będą dla 25 mm i 50 mm, dla sosny i świerka, dla mokrego i suchego.
6. Zapisuj przyczynę odchyleń (wystarczy krótko): „zmiana pił”, „nowy operator”, „brudny odciąg”, „problem z posuwem”.

Minimalny arkusz, który ma sens:

• data/zmiana,
• m³ wejścia (z definicją),
• m³ wyjścia (z definicją),
• uzysk [%],
• produkt (grubość/szerokości),
• uwagi technologiczne.

4) Najczęstsze błędy w liczeniu uzysku

• Liczenie „z kłody” i „na wielopile” w jednym wskaźniku.
• Porównywanie tygodni bez kontroli asortymentu (inna grubość = inne uzyski).
• Pomijanie docinek/trimu (to często są realne m³).
• Brak rozdzielenia „produkowane” vs „sprzedane” (jakość i reklamacje zjadają wynik).

5) Co dalej: jak użyć pomiaru do szybkiej poprawy

Jeśli uzysk na wielopile „pływa” między zmianami albo zależy od operatora, bardzo często problem jest przed piłami: deska wchodzi przesunięta albo pod kątem, więc rozkrój jest losowy.

Zobacz, jak działa automatyczne pozycjonowanie desek przed wielopiłą: /pl/blog/maszyna-centrujaca-deski-przed-wielopila/.
Jeśli chcesz przejść od pomiaru do działań, zobacz checklistę: /pl/blog/jak-zwiekszyc-uzysk-w-tartaku/.
Jeśli chcesz policzyć ROI na Twojej linii na podstawie danych wejścia/wyjścia, napisz do nas: /pl/contact/.